EKOIQ
WWF-Türkiye, tehlike altındaki yeşil deniz kaplumbağalarının (Chelonia mydas) en önemli yuvalama alanlarından biri olan Akyatan Kumsalı’nda yürüttüğü Yeşil Deniz Kaplumbağası İzleme ve Koruma Programı’nın 20’nci yılında özel bir saha ziyareti gerçekleştirdi. Türkiye’nin en uzun soluklu koruma programlarından biri haline gelen çalışmalar sonucunda, 20 yılda belirlenen 7500 yuvadan yaklaşık 270 bin yavru denize ulaştı. Akdeniz’de, özellikle son yıllarda yeşil deniz kaplumbağalarının yuva sayısında artış gözlemlenirken bu artışa bağlı olarak popülasyonda da önemli bir iyileşme kaydedildi.
WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı), Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) 7. Bölge Müdürlüğü işbirliğiyle Adana Akyatan Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’nda sürdürdüğü Yeşil Deniz Kaplumbağası İzleme ve Koruma Programı’nın 20’nci yılı dolayısıyla özel bir saha ziyareti gerçekleştirdi. Gezide, WWF-Türkiye yönetim kurulu ve DKMP 7. Bölge müdürlüğünün katılımıyla yeşil deniz kaplumbağası izleme ve koruma çalışmaları yerinde incelendi.
Gezide oyuncu Kaan Urgancıoğlu’nun WWF-Türkiye’nin “Doğa Elçisi” olacağı açıklandı. 20 yıllık bir hikayenin ve emeğin içerisinde olduklarını belirten Urgancıoğlu, “Buradan bugüne kadar 270 bin yavru denize koşmuş. WWF Türkiye yıllardır bu canlıların sesi oldu. Doğa Koruma Milli Parklar 7. Bölge Müdürlüğü ile işbirliği yaptı” diyerek Doğa Elçisi olarak WWF Türkiye’nin yürüttüğü çalışmaların hem sesi hem izleyicisi hem de takipçisi olacağını sözlerine ekledi.
7500 Yuvadan Binlerce Yavru Denize Ulaştı
WWF-Türkiye’nin, Akyatan Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’nda 2006 yılından bu yana sürdürdüğü çalışmalar, Türkiye’nin en uzun soluklu koruma programlarından biri haline geldi. 20 yılda belirlenen 7500 yuvadan yaklaşık 270 bin yavru denize ulaştı.
Her yıl kesintisiz devam eden saha izleme çalışmaları kapsamında:
- Yuva yapan dişi kaplumbağaların ölçümleri alınıyor ve markalama yapılarak bireyler tanımlanıyor.
- 2009’dan bu yana yuva sıcaklıkları ölçülerek cinsiyet dağılımı izleniyor.
- Çakal predasyonuna karşı yuvaların bir bölümü kafeslerle korumaya alınıyor.
- Yumurtadan çıkan yavruların güvenle denize ulaşması sağlanıyor.
Yuva Sayısında Artış, Popülasyonda İyileşme
Sürdürülen çabalar sonucunda, ilk korunan neslin ergin bireyleri olan “anneler” bugün Akyatan’a dönerek yumurta bırakıyor. Bu döngü, türün sürdürülebilirliği açısından kritik bir başarıyı temsil ediyor.
Akdeniz’de, özellikle son yıllarda yeşil deniz kaplumbağalarının yuva sayısında artış gözlemlendi. Bu artışa bağlı olarak popülasyonda da önemli bir iyileşme kaydedilirken bu gelişme, türün Kırmızı Liste statüsüne de yansıdı. 2023 yılı sonunda, IUCN (Dünya Doğayı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği), tehlike altındaki türlerle ilgili güncel değerlendirme sonuçlarını paylaştı. Açıklamaya göre, yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) Akdeniz alt popülasyonunun statüsü, “Kritik Tehlikede” (CR) düzeyinden, “Tehdide Yakın” (NT) kategorisine düşürüldü.
“Doğanın Koruması Uzun Vadeli Çaba Gerektiriyor”
Akyatan’da sürdürdükleri yeşil deniz kaplumbağalarını koruma çalışmalarının 20. yılına ulaştığını vurgulayan WWF-Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı Füsun Gençsü, “Hepimize gurur ve umut veren bu başarı, doğa korumada kayda değer işler yapmanın uzun vadeli çaba gerektirdiğini de bize bir kez daha hatırlatıyor. Doğanın ritmi modern yaşamın aceleci ritminden çok farklı ve eğer korumayı başarırsak hiç aksamadan sürüyor. Kaplumbağalar, yıllar sonra yumurtadan çıktıkları kumsalı buluyor. Doğanın ritmini korumak, insanlığın ritmini de tekrar rayına oturtmanın yegane yolu. Bu yüzden biz de tıpkı bu canlılar gibi bilgiyi, deneyimi ve koruma uygulamalarını nesilden nesle aktararak buradaki koruma programımızı sürdürüyoruz” dedi.
“Akyatan, Yeşil Deniz Kaplumbağasının En Önemli Yuvalama Alanlarından”
Doğa Koruma ve Milli Parklar 7. Bölge Müdürü Faruk Atmaca, Adana ili Karataş ilçesi sınırlarında yer alan Akyatan Gölü’nün 2005 yılından bu yana Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından Yaban Hayatı Geliştirme Sahası olarak koruma altına alındığını belirtti.
Atmaca, aynı zamanda Türkiye’deki 14 RAMSAR alanından olan Akyatan’ın Akdeniz Havzası’nda yeşil deniz kaplumbağasının en önemli yuvalama alanlarından biri olduğu bilgisini paylaşarak şunları söyledi: “Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında iri başlı deniz kaplumbağası (Caretta caretta) ve yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) türleri yumurta bırakmakta. Bugüne kadar yapılan araştırmaların sonuçlarına göre, yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) türünün Akdeniz’deki en önemli yuvalama alanı Türkiye. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğümüz ve WWF ile işbirliğiyle 2006’dan bu yana 22 kilometrelik Akyatan kumsalında Deniz Kaplumbağalarını Koruma ve İzleme Projesi aralıksız devam ediyor.”
Protokolle, Akyatan kumsalında 2006-2025 yılları arasında yuva yapan deniz kaplumbağası yuvalarının sezona bağlı dağılımı, yavru başarısı, çıkış dönemleri ve ekolojisi üzerine veri toplandığı bilgisini aktaran Atmaca, “Akyatan kumsalına mayıs ayında yumurta bırakan deniz kaplumbağalarımızın yumurta çıkışları temmuz ayı itibarıyla başladı. Yuvalama sezonu boyunca bu alanlarda WWF-Türkiye ekibi ve personellerimizce yuva koruma ve takip çalışmaları yapılıyor. Bu yıl 467 adet yuva envanteri yapıldı. Ağustos itibarıyla yavruların yuvalardan çıkarak Akyatan kıyılarından denizle buluşması başladı. Yavru çıkışları eylül ortasına kadar devam edecek” dedi.
“Dünyanın En Yaşlı Denizcileri” 110 milyon Yıldır Denizlerde
Deniz kaplumbağaları yaklaşık 110 milyon yıldır denizleri mesken tutuyor. Dünya denizlerinde yedi farklı türü bulunan deniz kaplumbağalarının iki türü Akdeniz Havzası’nda yuvalıyor. Uzun yaşam, üretkenlik ve dayanıklılığın sembolü olan, yaşamlarının büyük kısmını kıtalararası denizlerde geçiren yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) ve iri başlı deniz kaplumbağası (Caretta caretta), yuva yapmak için Türkiye sahillerine geliyor. Ülkemiz, bu iki türün Akdeniz’deki en önemli yuvalama alanları arasında yer alıyor.
Yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) ve iri başlı deniz kaplumbağası (Caretta caretta), her yıl mayıs-ağustos ayları arasında kıyılarımıza yumurtalarını bırakırken deri sırtlı deniz kaplumbağası (Dermochelys coriacea) ise Akdeniz’de yuvalama yapmasa da kıyılarımızdan geçiyor. İri başlı deniz kaplumbağası için Akdeniz’deki en önemli yuvalama alanları Türkiye ve Yunanistan; yeşil deniz kaplumbağası için ise Türkiye ve Kıbrıs. Yeşil deniz kaplumbağalarının %50’sinden fazlası yumurtalarını Türkiye kıyılarına bırakıyor. Mersin, Adana ve Hatay kıyıları, yeşil deniz kaplumbağaları için kritik yuvalama kumsalları.
Denizlerin Oksijen Üretimine Katkı Sağlıyor
Sürüngenler ailesinin bir üyesi olan yeşil deniz kaplumbağaları deniz çayırlarını biçerek sağlıklı büyümelerini destekliyor; bu da denizlerin oksijen üretimine ve karbon depolanmasına katkı sağlıyor. Onlar sayesinde sağlıklı kalan deniz çayırları, birçok deniz canlısı için yaşam alanı oluşturuyor.
Kumsallara yuva yaptıklarında, yumurta kabukları gibi geride bıraktıkları besin maddeleri, kumun verimliliğini artırarak kıyı ekosistemlerini destekliyor. Denizlerdeki besin zincirinin dengelenmesine yardımcı olurken bu sayede deniz ekosisteminin sağlıklı kalmasını sağlıyor.
