EKOIQ
Dünya Nehirler Günü bu yıl 27 Eylül tarihine denk gelirken, Dünya Meteoroloji Örgütü’nün son raporu dünya çapında nehirlerin durumunu ortaya koydu. Rapora göre 2025, nehir akışları açısından son 35 yılın en kurak yıllarından biri oldu ve küresel havzaların %36’sında akışlar normalin altında kaldı.
Her yıl eylül ayının dördüncü pazar günü olarak kabul edilen ve bu yıl 27 Eylül tarihine denk gelen “Dünya Nehirler Günü”, su kaynaklarının önemine dikkat çekerken, küresel nehir havzalarının yalnızca %36’sında akışların normalin altında kaldığı biliniyor.
Nehirlerin topluluklar içindeki doğal, kültürel, sosyal ve dinlenme açısından değerini vurgulamayı amaçlayan Dünya Nehirler Günü’nün fikir sahibi ise Mark Angelo adlı bir nehir koruma uzmanı. Angelo, 1980 yılında, Kanada’nın British Columbia eyaletinde nehirlerin durumuna dikkat çekmek amacıyla British Columbia Nehirler Günü etkinliğini düzenlemeye başladı. Yıllar içinde bu deneyimden hareketle de nehirlere küresel ölçekte odaklanan bir gün oluşturulmasını önerdi.
Birer Yaşam Alanı Olarak Nehirler
Dünya Nehirler Günü önerisi ise Birleşmiş Milletler’in (BM) uzman kuruluşları tarafından “2005-2015 Yaşam için Su On Yılı”nın hedefleriyle örtüşen bir girişim olarak değerlendirilerek kabul edildi. İlk etkinlik 2005 yılında gerçekleştirildi ve o tarihten bu yana Dünya Nehirler Günü etkinliklerine, 100’den fazla ülkede milyonlarca insanın katılımı oldu.
Bu özel gün, nehirlerin ve su yollarının taşıdığı değerleri görünür kılmaya çalışmanın yanı sıra nehirlerin dünya çapında daha iyi korunmasını ve yönetilmesini teşvik etmeyi, nehirlerin yalnızca su kaynağı olmaktan başka; ekolojik, kültürel, sosyal ve dinlenme açısından değer taşıyan birer yaşam alanı olduğunu da hatırlatıyor.
Dünya Nehirler Günü, 2026 etkinliklerinde nehirlerin restorasyonu, nehir-okyanus bağlantısı, gençlerin nehirlerin korunmasına katılımı, “nehirlerin hakları” ve nehirlerin doğal sürekliliği gibi alt başlıkların öne çıkarılması önerisinde bulunuyor.
Normal Koşullara Sahip Havzaların Oranı Düşüyor
Son yıllarda tüm bu amaçlara yönelik çabalar artsa da nehirlerin durumu pek de iç açıcı değil. Her beş yılda bir su kaynaklarının ve nehirlerin durumunu değerlendiren Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), geçen günlerde Küresel Su Kaynaklarının Durumu 2025 adlı son raporunu yayımladı.
2025 yılının nehir debileri açısından son 35 yılın en kurak yıllarından biri olduğuna dikkat çeken raporda, küresel nehir havzalarının %36’sında akışların normalin altında kaldığı belirtildi. 2021-2025 dönemindeki değerlendirmeye göre, yedinci yıl üst üste normal koşullara sahip havzaların oranı yalnızca %34-38 arasında kaldı. 1991-2020 ortalaması ise %46 idi.
Raporda ayrıca dünyanın farklı bölgelerindeki nehirlerin durumları da gözler önüne serildi. Örneğin, Güney ve Güneydoğu Asya’nın önemli bölümünde 2025 boyunca normalin üzerinde akış gözlenirken, Amazonlar’da son beş yıl boyunca düşük nehir akışları tekrarlayan bir şekilde görüldü. Kuzey Amerika’da da birçok bölgede normalin altında akış olurken, Orta Asya, Ortadoğu, Nil ve Kongo gibi önemli havzalarda normalin çok altında akış gerçekleşti.
Prof. Dr. Oğuz Özyaral
