Aç Çocuksuz Dünya Vizyonu ve Türkiye’de Çocuk Açlığı

Türkiye’de sorun yetersiz gıda değil, dengesiz gıda. Dünya Gıda Programı’na (WFP) göre, Türkiye’de yaygın açlık yaşanmıyor, ancak besleyici gıdalara erişimin yetersizliği bazı nüfus gruplarında hem yetersiz beslenmeye hem de obeziteye yol açıyor.

Birleşmiş Milletler (BM) Uluslararası Sıfır Atık Günü’nü anmak üzere düzenlenen bir etkinlikte, 27 Mart 2026 günü, Emine Erdoğan gıda israfı üzerine bir konuşma yaptı. Sayın Erdoğan konuşmasını şu sözlerle bitirdi: “Hiçbir çocuğun aç kalmadığı adil bir dünya kurmak için omuz omuza verelim.”

Türkiye’nin gerçeği ise oldukça farklı. Muhalefet partileri, ücretsiz okul yemeği talebiyle şimdiye kadar 20’den fazla ayrı önerge, kanun teklifi ve bütçe değişiklik önergesi verdi. Ancak bugüne kadar tümü iktidar koalisyonu tarafından reddedildi.

Ret Sicili

Bu tablo karşısında Meclis oylamaları, tek tek bütçe tartışmalarından çok, sürdürülen bir politika tercihi gibi görünüyor:

2026 yılında; Meclis Önergeleri ve Bütçe Tartışmaları: Muhalefet partileri tam gün eğitim veren devlet okullarında bir öğün ücretsiz yemek ile sınırsız içme suyu sağlanmasını içeren kanun teklifleri sundu. İktidar kanadı Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu’nda öneriyi bekletiyor.
Ekim 2025’te; İYİ Parti’nin çocuk yoksulluğuna ilişkin Meclis araştırma önergesi reddedildi.
Mayıs 2025’te; CHP’nin öğrenci başına bir öğün ücretsiz yemek öngören kanun teklifi, Genel Kurul oylaması ile reddedildi.
Kasım 2024’te; CHP, İYİ Parti ve DEM Parti’nin 2025 eğitim bütçesine ortaklaşa verdiği, ücretsiz öğle yemeği hükümlerini de içeren 18 değişiklik önergesinin tümü reddedildi.
Kasım 2023’te; Milli Eğitim Bakanlığı’nın 2024 bütçesi görüşmelerinde öğrenci beslenmesine ilişkin değişiklik önergeleri engellendi.
Kasım 2022’de; İYİ Parti’nin devlet okullarında ücretsiz kahvaltı ve öğle yemeği öngören bütçe komisyonu önergesi reddedildi.
Ekim 2022’de konuya ilişkin Meclis araştırma önergesi reddedildi.

Daha önce okul öncesi eğitimde verilen ücretsiz yemek desteğinin kaldırılmasına karşı açılan dava da Danıştay tarafından reddedilmişti. Demokrasi İçin Hukukçular (DİH), devletin çocukları koruma yükümlülüğünü hatırlatarak 2 Ekim 2026’da konuyu Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı.

Çocuklar Gerçekte Ne Yiyor?

Çocukların beslenmesine ilişkin son ulusal araştırmaya göre, Türkiye’de her sekiz çocuktan yalnızca biri her gün et, tavuk veya balık yiyor. TÜİK’in Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve UNICEF iş birliğiyle yürüttüğü 2022 Türkiye Çocuk Araştırması’na göre 0-17 yaş grubundaki çocukların %12,7’si bunları her gün tüketiyor. Çocukların yarısı her gün meyve (%50,5), üçte biri sebze (%33,0) yiyor.

Bebekler hariç, çocuklar ağırlıklı olarak karbonhidrat ile besleniyor. Bu veriler bize çocukların ne yediğini söylüyor, nedenini değil. Veriler daralan hane bütçelerinin sık görülen sonucudur. Araştırma tek seferlikti. Saha çalışması Ekim-Aralık 2022’de yapıldı, sonuçlar Mart 2023’te açıklandı ve TÜİK araştırmayı bir daha tekrarlamadı.

Çok Az ve Çok Fazla

Türkiye’de sorun yetersiz gıda değil, dengesiz gıda. Dünya Gıda Programı’na (WFP) göre, Türkiye’de yaygın açlık yaşanmıyor, ancak besleyici gıdalara erişimin yetersizliği bazı nüfus gruplarında hem yetersiz beslenmeye hem de obeziteye yol açıyor.

Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü’nün 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması’na (TNSA) göre veriler şu şekilde:

Ulusal antropometrik ölçüm kapsamında;

-Bodurluk, 5 yaş altı, temel sonuç: %6,0.

-Düşük kilolu (akut yetersiz beslenme), 5 yaş altı: %1,7.

– Fazla kiloluluk, 5 yaş altı: %8,1.

Aynı gerilim okul çağındaki çocuklarda da görülüyor. Türkiye Çocukluk Çağı Obezite Araştırması (COSI-TUR) 2022, ilkokul ikinci sınıf öğrencilerinin büyüme, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite durumlarını değerlendirdi. Sonuçlar, okul çağı çocuklarında fazla kilo ve obezitenin Türkiye için önemli bir beslenme ve halk sağlığı sorunu olduğunu gösteriyor. Altta yatan ise karşılanabilirlik. TÜİK’in Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması kapsamındaki 2024 Çocuk Sağlığı ve Yoksunluğu Modülü’ne göre, hanelerin %10,0’ında çocuklar, maddi yetersizlik nedeniyle günde en az bir kez taze meyve ve sebze tüketemiyor. Modül 15 yaş ve altındaki çocukları kapsıyor. OECD verileri de 15 yaşındaki öğrencilerin %20’sinin haftada en az bir öğün atladığını gösteriyor; yani bu yaş grubunda her beş gençten biri düzenli olarak bir öğünü kaçırıyor (Not: Bu verileri okurken, farklı yıllara ait olduğunu göz önünde tutarak birebir karşılaştırma yapılmamalıdır).

Para Nereye Gidiyor?

Türkiye, OECD grafiğindeki ülkeler arasında sosyal korumaya en az harcama yapan ülke. OECD grafiğinden okunduğu kadarıyla 2024’te kamu sosyal harcaması GSYH’nin yaklaşık %10’u; OECD ortalaması ise kabaca %21. Buradaki sosyal harcama; nakdi yardımları, ayni mal ve hizmetleri ve sosyal amaçlı vergi muafiyetlerini kapsıyor.

Ailelere ve çocuklara yönelik harcama daha da düşük. 2021’de Türkiye’nin aile yardımları harcaması GSYH’nin %0,5’inin altındaydı ve gösterilen ülkeler arasında en düşük orandı; benzer ülkelerin çoğu kabaca %1,5 ila %4 arasında harcıyor. Aile yardımları, yalnızca ailelere ve çocuklara giden kamu harcamasıdır. Bu artış, ihtiyacın büyüdüğünü doğruluyor. Ancak 178.469 çocuk, UNICEF’in yoksul saydığı 6,7 milyon çocuğun %3’ünden azına denk geliyor.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı faaliyet ve izleme raporlarına göre, SED’den (Sosyal ve Ekonomik Destek) yararlanan çocuk sayısı şu şekilde:

-2013 yılında, 46.000.

-2019 yılında, 125.258.

-2020 yılında, 129.422.

-2022 yılında, 157.248.

-2024 yılında, 170.694.

-Ağustos 2025, 178.469.

Türkiye’de Çocuk Açlığı ve Yoksulluğu

Türkiye’de çocuk yoksulluğu verilerine göre oran %31, yani 6,7 milyon çocuk. Mayıs 2026’da yayımlanan (veriler ağırlıkla 2022’ye ait olan) UNICEF’in Innocenti Rapor Kartı 20, Eşitsiz Şanslar: Çocuklar ve Ekonomik Eşitsizlik raporu, Türkiye’yi genel sıralamada 37 ülke arasında 36. sıraya koyuyor. Türkiye fiziksel sağlıkta 36., ruh sağlığında 36. ve becerilerde yine 36. sırada. Beceriler boyutu iki göstergeden oluşuyor. İkisinin de kaynağı OECD’nin PISA 2022 araştırmasıdır:

Akademik yeterlilik: 15 yaşındaki öğrencilerden okumada ve matematikte yeterli düzeye ulaşanların yüzdesi.
Sosyal beceriler: 15 yaşındaki öğrencilerden okulda kolayca arkadaş edinebildiğini söyleyenlerin yüzdesi.

Yani bu boyut, çocukların yalnızca okuma ve matematik başarısını değil, okulda sosyal bağ kurabilme düzeyini de ölçer. Türkiye’nin bu boyuttaki 36. sırası ikisinin birleşik sonucudur.

İncelenen ülkelerde rapor, varlıklı ailelerin çocuklarının 15 yaşına gelindiğinde okuma ve matematikte temel yeterliliğe ulaşma olasılığının yoksul ailelerin çocuklarına göre neredeyse iki kat olduğunu gösteriyor (%83’e karşı %42). Yani sofradaki yoksulluk, sınıftaki yoksulluğa dönüşüyor.

Göremediklerimiz

Türkiye’de beslenme sorununun gerçek boyutu bilinmiyor, çünkü güncel veri yok. 5 yaş altı çocukların boy ve kilosuna dayanan, 2018’den daha sonra yapılmış bir ulusal araştırma yok. TÜİK, Türkiye Çocuk Araştırması’nı 2022’den beri tekrarlamadı. Analistlere göre o tarihten bu yana yüksek enflasyon ve artan hayat pahalılığı gıda güvencesizliğini derinleştirdi, ancak bunu ölçecek ulusal bir çocuk araştırması yok. Bu boşluk siyaseten önemli. Çocuk açlığını ölçmeyen bir yönetimi, onu bitirmeye yönelik bir hedefe bağlamak kolay değil.

Dünya Gıda Programı’na (WFP) göre, 2020’de okul yemeği politikası olan ülke sayısı 56’dan bu yıl 107’ye yükseldi ve bu programlardan en az 466 milyon çocuk yararlanıyor. Uygulamada bu programlar farklı biçimler alıyor. Finlandiya’da olduğu gibi her öğrenciye ücretsiz yemek verilen ülkeler var. Yalnızca yoksul öğrencilere ya da belirli bölgelere ücretsiz yemek sağlayan ülkeler var. Bir kısım ülke de yemek maliyetini sübvanse ediyor, maliyetin bir kısmını aileler ödüyor. Dünyada giderek daha fazla ülke, çocukların okulda en az bir öğün yemek yemesini kamusal bir sorumluluk olarak görüyor. Türkiye’de ise muhalefetin bu yönde yaptığı girişimler, iktidar koalisyonunca engelleniyor.

Ücretsiz okul yemeği çocuk yoksulluğunu bitirmez. Ama eldeki en doğrudan araçlardan biridir. Çocuklara zaten bulundukları yerde ulaşır, evde öğün atlayan ya da taze gıdaya erişemeyen çocuklara yardımcı olur. Meclis’te dört yılda 20’den fazla kez bu istendi ve her seferinde hayır cevabı verildi.

Emine Erdoğan dünyadan, hiçbir çocuk aç kalmasın diye omuz omuza vermesini istedi. Muhalefet ise çok daha küçük bir şey istedi: Okulda bir öğün yemek. Ancak hükümet koalisyonu buna karşı oy kullanmakta direniyor.

Kaynaklar

UNICEF, Innocenti Rapor Kartı 18 (çocuk yoksulluğu sıralamaları) ve UNICEF Türkiye verileri, 2025.
UNICEF Innocenti, Rapor Kartı 20, Eşitsiz Şanslar: Çocuklar ve Ekonomik Eşitsizlik, Mayıs 2026.
TÜİK, 2022 Türkiye Çocuk Araştırması (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve UNICEF iş birliğiyle), sonuçlar Mart 2023’te yayımlandı.
TÜİK, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması, Çocuk Sağlığı ve Yoksunluğu Modülü, 2024.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması, 2019.
Dünya Gıda Programı, Türkiye ülke değerlendirmesi.
OECD, öğün atlamaya ilişkin PISA verileri; OECD sosyal harcama ve aile yardımları kamu harcaması verileri.
Eurostat, yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındaki çocuklar, 2024.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, faaliyet ve izleme raporları, 2019-2025.
Meclis kayıtları: önergeler ve bütçe oylamaları, 2022-2026.