EKOIQ
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) adı verilen anlaşma, ülkelere iklim değişikliğiyle mücadele etmek için birlikte çalışma imkanı sağlarken, UNFCCC’nin en üst düzey karar alma organı olarak tanımlanabilecek COP’ta, ülkelerin iklim eyleminde geldikleri nokta tartışmaya açılıyor. Bu yılki iklim müzakereleri Brezilya’nın yağmur ormanları şehri Belem’de, 10-21 Kasım tarihleri arasında gerçekleşiyor.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) adı verilen anlaşma, ülkelere iklim değişikliğiyle mücadele etmek için birlikte çalışma imkanı sağladı. İklim değişikliği, tüm ülkelerin karşı karşıya oldukları ve yalnızca birlikte mücadele edildiği takdirde cevap verilebilecek bir sorun olarak kabul edildi.
Anlaşmada ayrıca, gezegenin ısınmasına yol açan emisyonların çoğundan sorumlu olan zengin ülkelerin, sorunun çözümünde daha fazla sorumluluk üstlenmesi anlamına gelen “ortak ancak farklılaştırılmış sorumluluklar” ilkesi de yer alıyor.
COP ise UNFCCC’nin en üst düzey karar alma organı olarak tanımlanabilir. UNFCCC’ye Taraf olan tüm devletler, COP’ta temsil ediliyor ve ülkelerin iklim eyleminde geldiği nokta tartışmaya açılıyor. Yanı sıra her COP’ta iklim değişikliği ile mücadelede dünyanın elini güçlendiren kararların alınması bekleniyor.
Jeopolitik ve Finansal Tartışmaların Merkezi
Şu anda Brezilya’nın üstlendiği dönüşümlü başkanlık, zirvenin gündemini belirliyor ve yıl boyunca hükümetleri ortak eylem ve hedefler doğrultusunda harekete geçirmek için çalışıyor. Daha sonra iki haftalık zirveye ev sahipliği yaparak, konuya küresel ölçekte dikkat çekerken, ulusal liderlere fikir alışverişinde bulunma ve birbirlerinden daha fazlasını talep etme fırsatı veriyor.
Yıllar geçtikçe yıllık zirveler jeopolitik ve finansal tartışmaların önemli bir merkezi haline geldi ve tüm ülkeleri, sivil toplum gruplarını, işletmeleri ve finansçıları kucaklayan bir yapıya dönüştü.
Zirve, Paris Anlaşması’ndan 10 Yıl Sonra Gerçekleşiyor
Birçok kişi için bu yılki 30. iklim zirvesi bir döngünün tamamlandığı an olarak değerlendiriliyor. Brezilya, 33 yıl önce UNFCCC anlaşmasının imzalandığı Rio Dünya Zirvesi’ne ev sahipliği yapmıştı. Ülke bu yıl, zirvenin yerli gruplar da dahil olmak üzere dünyanın en savunmasız kesimlerini iklim değişikliği mücadelesine dahil etme konusundaki köklerine döneceği konusunda ısrarcı oldu. COP30, ülkelerin küresel sıcaklık artışını 1,5 derece ile sınırlama taahhüdünde bulunduğu Paris Anlaşması’ndan 10 yıl sonra gerçekleşiyor.
Belem, Dünya Ormanlarının Önemini Sembolik Olarak Vurguluyor
Brezilya ayrıca ülkelerden, yeni taahhütler yerine fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdü gibi geçmiş vaatleri yerine getirmek için çalışmalarını istedi. Brezilya, madencilik, tarım ve fosil yakıt çıkarma gibi endüstrilerin hedefi olmaya devam eden dünya ormanlarının önemini sembolik olarak vurgulamak amacıyla COP30’u Amazon’un Belem kentinde düzenlemeyi tercih etti.
Çoğu ulusal hükümet müzakerelere heyetler gönderiyor. Ülkeler genellikle benzer ilgi ve çıkar alanlarına sahip gruplar halinde bir araya gelerek müzakere sürecine dahil oluyorlar.
Yükselen deniz seviyeleri nedeniyle varoluşsal bir tehditle karşı karşıya olan Küçük Ada Devletleri İttifakı ve gelişmekte olan ülkelerden oluşan G77+Çin bloğu, öne çıkan sesler arasında yer alıyor. Ayrıca Brezilya, Güney Afrika, Hindistan ve Çin’den oluşan BASIC Grubu ve Afrika Grubu da etkili bloklar arasında gösteriliyor.
İkinci kez ABD Başkanı seçilen Donald Trump, seçilir seçilmez ülkesini Paris Anlaşması’ndan çekmişti. ABD’nin iklim değişikliği konusundaki geri adımı nedeniyle oluşan liderlik boşluğunu Çin, Brezilya ve Avrupa Birliği (AB) gibi ülkeler ve bloklar doldurmak için devreye girdi.
Son Yıllarda ve Bu Yıl COP
Son yıllarda COP, kampanya yürütücülerinin kendi amaçlarına dikkat çekmeye çalıştığı, şirketlerin ise politika değişikliği için lobi faaliyetleri yürüttüğü ve iş anlaşmaları aradığı bir merkez haline geldi.
Bu yıl, Dünya Liderleri Zirvesi COP’tan önce 6-7 Kasım’da düzenlendi. Benzer şekilde COP’tan önce finansörlerin Sao Paulo’da, yerel liderlerin ise Rio de Janeiro’da bir araya gelmesi daha farklı bir COP’un bizi beklediği anlamına geliyor. Bu etkinlikler, iklim eylemi için destek ve ivme yaratma umuduyla 10-21 Kasım tarihleri arasında düzenlenecek COP30’dan önce düzenlendi.
Zirvenin ilk haftasında müzakereciler ülkelerinin önceliklerini ortaya koyacak ve birbirlerinin pozisyonlarını değerlendirecek. Müzakerecilere genellikle ikinci haftada ülkelerin bakanları da katılarak hukuki ve teknik detaylar da dahil olmak üzere nihai kararlar üzerinde pazarlık yapacaklar.
COP’larda ülkeler ulusal çıkarları doğrultusunda anlaşmalar için yarışır ve kırmızı çizgiler çekerler. Sonlara doğru, müzakereciler genellikle uzlaşma aramak için gece boyunca süren telaşlı oturumlar düzenlerler. Zirvenin sonunun geldiği, tokmağın vurulduğu kapanış oturumu ise neredeyse her zaman, bazen birkaç gün uzar.
