EKOIQ
Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği, agroekolojik dönüşüm için bir politika metni hazırladı. Tüm kamu kurumlarını, yerel yönetimleri, sivil toplum kuruluşlarını ve yurttaşları bu dönüşümün bir parçası olmaya davet eden dernek; gıda sistemindeki farklı paydaşlar için önerdiği yol haritasında, iklim krizine karşı mücadelenin ve uyum süreçlerinin, gıda sistemlerinin radikal bir şekilde dönüştürülmesinden ayrı düşünülemeyeceğini vurguladı.
Tarım, gıda sisteminin temel taşı. Ancak gıda sitemleri yalnızca topraktaki üretimden ibaret değil! İşleme, depolama, nakliye, ambalajlama, pazarlama, tüketim ve atık yönetimine kadar uzanan endüstriyel gıda zinciri, gezegenimiz üzerindeki iklim baskısının en büyük etkenleri arasında yer alıyor. Bu noktada iklim değişikliğinin hem faili hem de mağduru olan gıda sistemlerinin bu çift yönlü bakış açısıyla yeniden ele alınması gerekiyor.
Bir yandan iklim değişikliğini durduracak önlemleri konuşurken diğer yandan da iklim krizine karşı dayanıklılık geliştirme ve gerçek bir uyum sağlamayı konuşmamız gerekiyor. Bunu sağlamanın yolu da endüstriyel gıda sistemini agroekolojik yaklaşım doğrultusunda baştan sona dönüştürmekten geçiyor.
Buğday Derneği, agroekolojik dönüşüm için hazırladığı politika metninde gıda sistemindeki farklı paydaşlar için yol haritası önerdi. Gıdayı ticari bir meta değil, temel bir hak olarak gören ve doğa ile kurulan ilişkinin özü olarak kabul eden acil bir politika değişikliği çağrısında bulundu. Derneğin hazırladığı politika metninde ana hatlarıyla şu konulara değinildi:
Endüstriyel Gıda Sisteminin İklim Maliyeti
Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) Altıncı Değerlendirme Raporu (AR6) 3. Çalışma Grubu’nun verilerine göre gıda sistemleri küresel seragazı emisyonlarının %21-37’sinden sorumlu. Burada gıda sistemleri dediğimizde tarımsal üretim (çiftlik içi faaliyetler), tarımla bağlantılı arazi kullanımı ve tedarik zinciri faaliyetlerinin (depolama, işleme, taşıma ve perakende) tamamının yer aldığının altını çizelim. Dolayısıyla COP31’de gıda sistemlerinin de enerji sistemleri gibi bütün boyutlarıyla konuşulması gerekliliği ortada!
Çözüm: Agroekoloji ve Bütüncül Dönüşüm
Tarladan çatala gıdanın katettiği yolu ve uğradığı durakları baştan sona doğanın döngüleriyle uyumlu hale getirerek iklim değişikliğine dirençli gıda sistemleri kurmak mümkün.
Agroekoloji ütopik bir fikir değil; dünyanın dört bir yanında milyonlarca üreticinin uyguladığı, dış girdiye bağımlı olmadan, atık üretmeden, adil ve sağlıklı gıda sunan, yeterliği kanıtlanmış bütüncül bir sistem. Ve bir alternatif değil bir zorunluluk!
Doğru bir planlama, kamusal irade ve üretimden tüketime uzanan zincirde yer alan tüm paydaşların iş birliğiyle 5 ila 10 yıl içerisinde ekolojik, adil ve sürdürülebilir bir gıda sistemi inşa edebiliriz.
Politika Önerileri ve Yol Haritası
Gıda sistemlerinin iklim değişikliğine etkisini en aza indirmek ve iklim değişikliğinin tarımsal üretime etkisini azaltmak üzere tarımsal üretimde onarıcı bir dönüşüm gerekiyor. Bu noktada üretimde doğayla uyumlu ve sağlıklı girdi kullanılması, çeşitliliğin ve toprak canlılığının gözetilmesi ağırlıklı konular olarak öne çıkıyor. Tarımsal üretimde doğa dostu girdilere geçiş yapılmalı. Çeşitlilik ve dayanıklılığı artırmak için monokültür üretimin yerine polikültür benimsenmeli. Toprağın organik madde miktarını ve su tutma kapasitesini düşüren yoğun toprak işleme uygulamalarına son verilmeli.
Alternatif Gıda Ağları ve Yerelleşme
Ürün çeşitliliğinden üretim yöntemine, üretimde dış girdilerin azaltılmasından tedarik süreçlerinde mesafelerin kısaltılmasına kadar yapılacak düzenlemelerle karbon salımını ciddi oranda azaltmak mümkün. Yerel, katılımcı, adil ağların ve dayanışma ekonomilerinin desteklenmesi de karbon salımını azaltmada etkili olur.
Katılımcı Kamu Politikaları, Teşvikler ve Yasal Güvence
Çiftçilerin sağlıklı üretime geçiş yapabilmeleri için üretim planlamasından tohum seçimine, toprak onarımından su yönetimine, ekolojik dış girdilere yönelik Ar-Ge faaliyetlerinden depolama, paketleme ve pazarlamaya kadar sürekli bilgi, malzeme ve deneyim paylaşımı konularında desteklenmeye ihtiyaçları var. Bu anlamda kamunun, çiftçilerin iklim dostu ve sağlıklı üretime geçişine destek olabilecek teşvik mekanizmalarının hayata geçirilmesi gerekiyor. Şirket girdilerini ve sentetik kimyasal kullanımını destekleyen teşvik mekanizmaları yerine toprak sağlığını, biyoçeşitliliği ve agroekolojik yöntemleri esas alan çiftçi hibeleri oluşturulması önceliklerimiz arasında yer almalı.
Türkiye’nin farklı bölgelerinde seçilecek pilot uygulama alanlarında, afetlere ve krizlere dayanıklı agroekolojik sistemler oluşturmak üzere; geçiş döneminde üreticilere eğitim, ekipman, gerekli durumlarda organik preparat desteği ve pazarlama olanakları sunularak, Hatay’da yürüttüğümüz Tarımsal Üretimde Onarıcı Dönüşüm projesinde olduğu gibi hızlı bir dönüşümün ülke genelinde yaygınlaşması sağlanabilir.
Bilgi Paylaşımı, Örgütlenme ve “Türetici” Katılımı
Tüketicilerin gıdasına ve sağlıklı ürün yetiştiren çiftçiye sahip çıkması için bilgilenmesini ve deneyim kazanmasını sağlayacak mekanizmalar geliştirilmesi elzem. Bunun için çiftçiden çiftçiye, çiftçiden tüketiciye, türeticiden tüketiciye bilgi ve deneyim aktarımını sağlayan ekolojik öğrenme ağlarının desteklenmesi gerekiyor. Bununla birlikte yerel ve geleneksel üretim bilgisinin modern ekoloji bilimiyle harmanladığı, çiftçilere yönelik eğitim programları gerçekleştirmeli.
İklim krizine karşı mücadele ve uyum süreçleri gıda sistemlerinin radikal bir şekilde dönüştürülmesinden ayrı düşünülemez. Doğa dostu üretim yöntemlerini, adil paylaşım ağlarını ve türetici bilincini merkeze alan agroekolojik dönüşüm artık bir alternatif değil, gezegenimiz ve geleceğimiz için bir zorunluluktur.
