EKOIQ
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ve Orta Doğu’da tırmanan gerilim, küresel enerji krizini derinleştirdi. Tedarik kıtlığına karşı dünya ölçeğinde çok sayıda ülke, bir dizi önlemi devreye aldı. Asya ülkeleri, enerji tüketimini doğrudan sınırlayan önlemlerle öne çıkarken, Afrika ülkeleri tasarrufa yöneldi. Avrupa ülkeleri ise enerji krizine daha çok ekonomik araçlarla müdahale ediyor.
AA’da yer alan habere göre, Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) 2026 Enerji Krizi Politika Takip Aracı ve hükümetlerin açıklamalarından derlenen bilgiler ışığında, ülkeler bir yandan talebi düşürmeye yönelik tasarruf politikalarını devreye alırken diğer yandan vergi indirimleri, sübvansiyonlar ve fiyat kontrolleriyle hane halklarını korumaya çalışıyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla dünya petrolünün yaklaşık %20’sinin taşındığı Hürmüz Boğazı’nda yaşanan arz kesintisi, Brent petrolün varil fiyatının savaş öncesi döneme göre %50’ye yakın artmasına neden oldu. Dünya genelinde doğalgaz fiyatları da hızla arttı. Pek çok ülke, yüksek fiyatlar ve arz kısıtı karşısında talebi düşürmek için önlem almaya başladı.
Asya Sert Tasarruf ve Kısıtlama Politikalarına Yöneldi
Orta Doğu’dan gelen petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) tedarikine yüksek bağımlılığı olan Asya ülkeleri, enerji tüketimini doğrudan sınırlayan önlemlerle öne çıkıyor. Körfez ülkeleri ve İran’dan önemli miktarda ham petrol ithal eden Çin ise yurt içindeki rafine petrol ürünlerinin fiyatlarına yönelik geçici sınırlama getirdi. Bangladeş’te kamu binalarında klima sıcaklığı 25 dereceyle sınırlandırıldı, üniversiteler geçici olarak kapatıldı, gereksiz aydınlatmanın azaltılması ve toplu taşıma kullanımının artırılması istendi.
Endonezya’da kamu çalışanları için haftada bir gün uzaktan çalışma uygulaması başlatılırken, kamu görevlilerinin seyahatleri sınırlandırıldı ve kamu binalarında enerji tasarrufu önlemleri sıkılaştırıldı. Ülkede biyoyakıt üretim programının hızlandırılması kararlaştırıldı. Hindistan, sanayide doğalgaz kullanımını sınırlandırdı, LPG yerine boru hattıyla gaz kullanımını yaygınlaştırma kararı aldı ve ticari LPG kullanımına sınırlama getirdi. Hindistan petrol ihtiyacının %50’sinden fazlasını Orta Doğu’dan alıyordu.
Güney Kore’de kamu kurumlarında araç kullanımına yönelik haftalık sınırlama sistemi uygulanırken, enerji yoğun sektörlerde tasarruf kampanyaları yürütülüyor. Petrol fiyatlarının 120-130 dolar bandına çıkması halinde özel araç kullanımına da kısıtlama getirilmesi planlanıyor. Laos’ta kamu çalışanları için uzaktan çalışma ve vardiyalı sistem uygulanırken, okullarda haftalık eğitim süresi beş günden üç güne indirildi.
Ulusal acil durum ilan edilen Filipinler’de kamu çalışanları için dört günlük çalışma sistemine geçildi, gereksiz kamu seyahatleri sınırlandırıldı ve bazı şehirlerde öğrenci ve çalışanlara ücretsiz toplu taşıma imkanı sağlandı. Filipinler enerji ihtiyacının neredeyse tamamını Orta Doğu’dan karşılıyordu.
Myanmar’da kamu görevlileri için haftada bir gün zorunlu uzaktan çalışma uygulanırken, araçlar için dönüşümlü kullanım sistemi ve “yakıt kotası” uygulaması devreye alındı. Sri Lanka’da kamu kurumları haftanın belirli günlerinde kapatılırken, uzaktan çalışma teşvik ediliyor. QR kodlu yakıt dağıtım sistemi ve araç başına yakıt kotası uygulamaya konuldu. Ayrıca reklam panolarının aydınlatması gece saatlerinde kapatıldı.
Tayland’da uzaktan çalışma ve çevrim içi toplantılar teşvik edilirken, kamu görevlilerinin yurt dışı seyahatleri sınırlandırıldı ve ortak araç kullanımı (carpooling) özendirildi. Ülkede ofis çalışanlarının asansör yerine merdivenleri kullanması ve kullanılmayan cihazların kapalı tutulması istendi. Vietnam’da uzaktan çalışma yaygınlaştırılırken, özel araç kullanımını azaltmaya yönelik kampanyalar ve toplu taşıma teşvikleri devreye alındı. Singapur’da vatandaşların enerji tasarrufu için verimliliği yüksek cihazlar kullanması tavsiye edildi.
Afrika Ülkelerinden Tasarruf Hamlesi
Nijerya’da özellikle sanayi kuruluşlarının enerji verimliliğine odaklanması istendi. Etiyopya’da kamu ve özel sektörde uzaktan çalışma ve çevrimiçi toplantılar teşvik edilirken, hükümet yakıt sübvansiyonlarını artırdı ve vatandaşlara enerji tasarrufu çağrısı yaptı.
Mısır’da kamu çalışanları için haftada bir gün uzaktan çalışma uygulaması başlatıldı, kamu binalarında aydınlatma ve elektronik cihaz kullanımı sınırlandırıldı, başkentte kamu kurumlarının çalışma saatleri kısaltıldı. Halka enerji tasarrufu için çağrıda bulunulurken, dükkanların hafta sonu biraz daha erken kapatılması istendi. Senegal’de vatandaşlara enerji tüketimini azaltma çağrısı yapıldı.
Avrupa Ülkeleri Ekonomik Araçları Kullanıyor
Avrupa ülkeleri enerji krizine daha çok ekonomik araçlarla müdahale ediyor. Almanya’da akaryakıt istasyonlarının fiyat artışlarını günde bir defa ile sınırlandıran düzenleme yürürlüğe girerken, Fransa ulaşım, balıkçılık ve tarım sektörlerine yönelik doğrudan mali destek paketleri açıkladı. İspanya’da enerji verimliliği yatırımları ve yenilenebilir enerji kurulumlarına yönelik vergi indirimleri devreye alınırken, akaryakıtlar için de KDV indirimine gidildi.
İsveç’te araç yakıtlarına yönelik vergiler geçici olarak düşürüldü. Polonya ve Hırvatistan’da benzin ve dizel fiyatlarına tavan fiyat uygulanırken, Slovenya’da yakıt alımları geçici olarak sınırlandırıldı. Sırbistan’da ise yakıtlara tavan fiyat konuldu ve vergi indirimleri yürürlüğe alındı. İngiltere’de düşük gelirli ailelere yönelik yakıt desteği açıklandı. İrlanda’da akaryakıt vergileri düşürüldü, emekliler ve engelliler gibi kırılgan gruplara yönelik hedefli destek programları hayata geçirildi. İtalya’da yakıt üzerindeki tüketim vergileri azaltılırken, Portekiz’de de akaryakıt vergilerinde geçici indirim uygulandı.
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu da Orta Doğu’daki gelişmelerin enerji arzı üzerindeki etkileri nedeniyle üye ülkelerden, vatandaşlarını daha az araç kullanmaya, daha az uçuş yapmaya ve evden çalışmaya teşvik etmelerini istedi.
Öte yandan, Orta Doğu’daki çatışmanın başlangıcından bu yana AB’de gaz fiyatları yaklaşık %70, petrol fiyatları %60 artarken, 30 günlük çatışmanın Birliğin fosil yakıt ithalat faturasına 14 milyar euro ekledi. Türkiye, akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketiciye yansımasını sınırlandırmak için mart başında eşel mobil mekanizmasını devreye aldı.
Meksika ve Latin Amerika’da da Önlemler Alındı
Brezilya’da yakıt üreticileri ve ithalatçılarına yönelik destekler artırılırken, dizele yönelik vergiler düşürüldü. Şili’de kerosen fiyatları donduruldu ve yakıt kredileri askıya alındı.
Meksika’da akaryakıt fiyatlarını sınırlamak için sektörle anlaşmalar yapılırken, Barbados’ta fuel oil fiyatları geçici olarak sabitlendi ve elektrik sübvansiyonları artırıldı. Arjantin’de yakıt vergisi artışları ertelendi, bazı ülkelerde biyoyakıt karışım oranlarının artırılması gibi alternatif çözümler devreye alındı. Avustralya’da hükümet, artan maliyetleri hafifletmek amacıyla akaryakıt vergilerini geçici olarak yarıya indirdi ve akaryakıt istasyonlarının kar marjlarını sınırlandırdı.
