EKOIQ
COP31, Antalya’da yoğun bir gündemle başladı. 190’dan fazla ülkenin katılacağı iklim zirvesinde ABD yer almıyor. UNFCCC İcra Sekreteri Stiell, iklim zirvesinin açılış konuşmasında, ilerlemenin yeterince hızlı ya da adil olmadığına dikkat çekerek, COP31’in çözümleri hızlandırması gerektiğini ifade etti. Türkiye’nin tarih boyunca bir köprü olduğunu belirten COP31 Başkanı Murat Kurum, COP31’in bir Uygulama COP’u olması vurgusunu yineledi. COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen ise tüm Taraflara COP31’e aynı iş birliği, saygı, kararlılık ruhuyla ve en çok önem taşıyan gerçek meselelere odaklanarak gelmeleri yönünde çağrı yaptı.
Dünya insan kaynaklı, benzeri görülmemiş bir küresel ısınmayla karşı karşıyayken, ülkeler iklim müzakerelerinin son turu için önümüzdeki iki hafta boyunca Antalya’da masaya oturuyor. 9-20 Kasım tarihleri arasında, 190’dan fazla ülkeden dünya liderleri, bakanlar ve üst düzey yetkililerin yıllık Birleşmiş Milletler (BM) iklim müzakereleri için Antalya’da bir araya geliyor.
Zirveye bu yıl Türkiye ev sahipliği yapıyor. Bununla birlikte iki ülkenin başkanlık için yarışmasının ardından varılan uzlaşma gereği, alışılmadık bir şekilde müzakerelere Avustralya başkanlık edecek. 2015 Paris İklim Anlaşması’nı imzalayan 196 asıl tarafın neredeyse tamamının katılımı beklenirken, göze çarpan tek eksiklik, Başkanı Donald Trump’ın Paris Anlaşması’ndan çekildiği ABD olacak.
Ortaklığın İşleyişi
Avustralya; ülkelerin adil geçiş, iklim finansmanı ve dünyayı sanayi öncesi seviyelerin üzerindeki sıcaklık artışını 1,5 derece ile sınırlama yönündeki Paris Anlaşması hedefine mümkün olduğunca sadık kalacak bir rotaya oturtma gibi konuların enine boyuna tartışılacağı resmi müzakerelerin yönetimini üstlenecek.
Türkiye ise Paris hedefleri doğrultusunda işleyen ancak yasal bağlayıcılığı bulunmayan gönüllü anlaşmalardan oluşan Eylem Gündemi’nin yönetimini devralacak. Bunlar arasında atıkların azaltılması ve döngüsel bir ekonomiye ulaşılması, metan emisyonlarının düşürülmesi, gıda güvenliğinin artırılması ve belki de en önemlisi, küresel ekonominin elektrifikasyonu gibi girişimler ve taahhütler bulunuyor.
İki Yol Haritası Zirveye Yardımcı Olabilir
Paris Anlaşması’nın 1,5 derece hedefi aşılmış durumda ancak BM, seragazı emisyonlarını azaltmaya yönelik hızlı adımların bu “aşımı” sınırlandıracağını ve yüzyılın sonuna kadar daha düşük sıcaklıklara geri dönülmesini sağlayacağını savunuyor. Bunun gerçekleşebilmesi için ülkelerin fosil yakıtlara olan bağımlılığını kırması ve düşük karbonlu teknolojileri daha hızlı benimsemesi gerekiyor. Brezilya’nın sunduğu –biri fosil yakıtlardan uzaklaşma, diğeri ise ormansızlaşmanın durdurulması üzerine olan– iki yol haritası bu konuda zirveye yardımcı olabilir.
Gelişmekte olan ülkeler de iklim krizinin giderek hızlanan etkileriyle başa çıkabilmek için acil yardıma ihtiyaç duyuyor. Nepal’de yaşanan felaketin ardından ülkeye, iklim kaynaklı afetlerin vurduğu toplulukların kurtarılması ve rehabilite edilmesini amaçlayan küresel kayıp ve zarar fonuna erişim hakkı tanındı. Ancak bu yeterli değil; yoksul ülkeler aynı zamanda altyapılarını giderek kötüleşen aşırı hava koşullarına uyarlayacak imkanlardan da yoksun. Zengin ülkeler denizaşırı yardımlarını kısarken, yükselen faiz oranları yoksul ülkelerin sırtına daha da fazla borç yükledi.
“Fosil Yakıtlardan Küresel Uzaklaşma” Gündemde
Üretici ülkelerin uzun süreli sert muhalefeti nedeniyle, nihai anlaşmada fosil yakıtlara doğrudan ilk kez değinilmesi ancak 2023’teki COP28’de gerçekleşebildi. Anlaşma fosil yakıtlardan uzaklaşma yönünde bir karar içeriyordu ancak bunun için herhangi bir nihai tarih ya da plan belirlenmedi. Neredeyse tüm tarafların oy birliğini gerektirdiğinden, fosil yakıtları COP gündemine doğrudan dahil etmek hâlâ çetrefilli bir mesele. Yine de bu yıl konu, fosil yakıtlardan küresel uzaklaşmaya yönelik bağlayıcılığı olmayan bir “yol haritası” aracılığıyla ele alınacak.
Daha İyi Bir Sonuç Neleri Kapsar?
Gergin ve kırılgan jeopolitik durum göz önüne alındığında ülkeler sakin bir toplantıyla yetinme eğiliminde olabilir. Ancak daha iyi bir sonuca dair umutlar da var. Bu sonuçlar şunları içerebilir: Brezilya’nın sunduğu planların kabul edilmesi ve bunları ileriye taşıma taahhüdü; gelişmekte olan ülkelere yönelik iklim finansmanında ilerleme; Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) son toplantılarına musallat olan iklim bilimi tartışmasına bir çözüm bulunması ve fosil yakıtlara bağımlı çalışanların düşük karbonlu bir ekonomiye uyum sağlamasına yardımcı olmak üzere tasarlanan adil geçiş mekanizmasının somutlaştırılması.
Resmi müzakerelerin dışındaki COP bağlantılı yollarla da ilerleme sağlanması mümkün. Bu yılın başlarında, aralarında Birleşik Krallık, Avrupa Birliği (AB) ve onlarca gelişmekte olan ülkenin de bulunduğu yaklaşık 60 ülke, fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünde bulunmak üzere Kolombiya’da toplandı. Bu “gönüllüler koalisyonu”, COP31’de yeni üyelerle güçlenebileceği gibi aralarında Brezilya, Kanada, Sırbistan, Macaristan ve ara seçimlerdeki sonuçlarla beraber ABD’nin de bulunduğu birçok ülkedeki siyasi hareketin son dönemdeki başarısından alacağı ivmeyle de desteklenebilir.
ABD Kongresi’nin bazı önde gelen üyeleri, iş insanları ve ABD sivil toplum gruplarıyla birlikte katılım sağlayabilir; dolayısıyla Beyaz Saray’ın yokluğunun ötesinde bir temsil söz konusu olacaktır. Trump, ABD’de fosil yakıt çıkarlarını mümkün olduğunca destekleme niyetinde görünüyor; ancak İran’daki savaşının ardından petrol fiyatlarının hâlâ yüksek seyretmesiyle birlikte, düşük karbonlu enerjinin ekonomik cazibesi her zamankinden daha avantajlı görünüyor.
Stiell: “İlerleme Kesinlikle Yeterince Hızlı ya da Adil Değil”
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) 31. Taraflar Konferansı’nın açılış konuşmalarını UNFCCC İcra Sekreteri Simon Stiell, COP31 Başkanı Murat Kurum ve COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen yaptı.
UNFCCC İcra Sekreteri Stiell konuşmasında yeni uygulama döneminde, ilerlemeyi daha hızlı sağlamak adına geçmişte atılan adımların üzerine koyarak ve geliştirerek yola devam edildiğinden bahsederken, “Paris Anlaşması’nı birlikte hayata geçirmemizden bu yana, siyasi sistemlere ve küresel piyasalara art arda sinyaller gönderdik. Bu da dünyamızı değiştirdi. Artık büyük ölçekli yenilenebilir enerji projelerinin %90’ı, fosil yakıt alternatiflerinden daha ucuz. Uyum çalışmaları ise geri planda kalmaktan çıkıp ana gündem maddesi haline geliyor. Ancak ilerleme kesinlikle yeterince hızlı ya da adil değil” dedi.
Stiell, bu nedenle COP31’in yalnızca sinyaller vermekle kalmayıp çözümleri de hızlandırması; mevcut küresel hedefleri ve ulusal planları uygulanabilir somut adımlara dönüştürmesi gerektiğini vurguladı.
“En Ağır Bedeli Her Yerde En Kırılgan Kesimler Ödüyor”
Küresel ısınmanın daha şimdiden gezegene çok ağır bedeller ödettiğinden de söz eden Stiell, “Himalayalar’da yaşanan korkunç trajedi, her bölgedeki toplulukları vuran ve giderek genişleyen felaketler listesine bir yenisini daha ekledi. Canavar bir El Niño, dünyanın dört bir yanında toplumları ve ekonomileri halihazırda kasıp kavuran iklim yangınını daha da körüklüyor. Avustralya ve Pasifik adaları ortaklığında Fiji’de düzenlenen Pre-COP’ta da vurgulandığı üzere, en ağır bedeli her yerde en kırılgan kesimler ödüyor. Bu derin adaletsizlik, dayanışmamızı ve kolektif ilerlememizi tehdit ediyor” diye konuştu.
Bu yıl yaşanan fosil yakıt maliyet kaosunun, haneleri ağır şekilde vuran ve enflasyonu bir kanser gibi yayan küresel bir şok dalgası yarattığından da söz eden UNFCCC İcra Sekreteri, hem ekonomik hem de siyasi açıdan artçı sarsıntıların çok ağır olduğundan söz etti. Çözümün ortada olduğunu vurgulayan Stiell şöyle devam etti: “Küresel yenilenebilir enerji kaynakları geçen yıl yaklaşık yarım trilyon dolar tasarruf sağladı. Yalnızca bu yılın ilk yarısında ise buna bir 265 milyar dolar daha eklendi.”
“Son dönemdeki her bir COP ileriye doğru adımlar attı; bu zirve de atmak zorunda” diyen Stiell konuşmasını şu sözlerle bitirdi: “İklim çözümlerinde vites yükseltmek, ilerlemeyi hızlandırmak adına gerçek bir fırsat yaratıyor. Bu fırsatı değerlendirme sorumluluğumuz var. İşte uygulama dönemi tam olarak böyle bir şey.”
Kurum: “Bilimin Ortaya Koyduğu Gerçekleri Açıkça Konuşacağız”
COP31 Başkanı Murat Kurum ise savaşların ve jeopolitik gerilimlerin sürdüğü; ticaret yollarının, enerji hatlarının ve tedarik zincirlerinin yeniden şekillendiği bir zamanda COP31’in düzenlendiğini belirtti: “Ve bütün bunların üzerinde; daha sıcak, daha kırılgan, afetlere daha açık bir dünya. Artık dünyanın farklı coğrafyaları aynı iklim takviminde buluşuyor. Bir yerde başlayan kuraklığın tarihi, başka bir yerde sofraya yazılıyor. Aşırı sıcaklar şehirleri, tarımı ve insan sağlığını aynı anda zorluyor. Dünya bize çok açık bir şey söylüyor: Krizler birbirini büyütüyor. Bu yüzden bugünün dünyasında iklim politikası aynı zamanda kalkınma politikasıdır. Gıda politikasıdır. Enerji politikasıdır. Şehir politikasıdır. Sağlık politikasıdır. Ve her şeyden önce, insanın geleceğini koruma politikasıdır. Tam da bu nedenle Antalya’dayız. Krizlerin birbirini büyüttüğü bir çağda, çözümleri birbirini güçlendirecek şekilde kurmak için buradayız.”
Antalya’da, ayrışmanın arttığı bir dönemde diyaloğu büyütmek, güvenin sınandığı bir dönemde güveni yeniden kurmak, ihtiyacın büyüdüğü bir dönemde imkanları harekete geçirmek, verilen sözlerle insanların hayatı arasındaki mesafeyi kapatmak adına bir araya geldiklerini belirten Kurum, “COP31’i bunun için bir Uygulama COP’u yapmak istiyoruz” dedi.
Türkiye’nin tarih boyunca bir köprü olduğunu söyleyen Kurum, şimdi Kuzey ile Güney’in, gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkelerin beklentilerini ortak zeminde buluşturmak için sorumluluk üstlenmeye hazır olduklarından bahsetti ve ekledi: “Avustralya ile birlikte Pasifik’in, kırılgan ülkelerin derdine çözüm bulmaya da hazırız.”
Konuşmasında 1,5 derece hedefine de değinen Kurum, 1,5 derece hedefinin yolu göstermeye devam ettiğinden söz etti ve şöyle devam etti: “Bilimin ortaya koyduğu gerçekleri açıkça konuşacağız. En kırılgan ülkelerin ve toplulukların sesini gündemimizin merkezine taşıyacağız. Ve Antalya’da aldığımız kararların gerçek ömrü, bu salonlardan çıktıkları anda başlayacak. Buradan bütün ülkelere, halklara ve gençlere çağrıda bulunuyorum: Gelin, tarihi bir iş birliğini Antalya’da birlikte kuralım.”
Bowen: “Gündemde 160’tan Fazla Başlık Var”
COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen ise sözlerine Avustralya ve Türkiye’nin, bu yıl COP31’in hayata geçirilmesi amacıyla kurduğu özel ve yapıcı ortaklıktan bahsederek başladı. Bowen, tüm Taraflara COP31’e aynı iş birliği, saygı, kararlılık ruhuyla ve en çok önem taşıyan gerçek meselelere odaklanarak gelmeleri yönünde çağrı yaptı.
“Bu yıl, iklim değişikliğinin yıkıcı sonuçlarına bir kez daha tanıklık ettik” diyen Bowen sözlerine şöyle devam etti: “Son bilimsel veriler, 1,5 derece sınırını aşacağımızı söylüyor. Ancak birlikte çalışır; aciliyet, dayanışma ve kararlılıkla hareket edersek bunu tersine çevirebiliriz. Önümüzdeki iki hafta boyunca buradaki asıl sınavımız budur: Zorlukları aşmak ve önümüzdeki fırsatları yakalamak için bir araya gelmek.”
Elektrifikasyon konusunda muazzam bir ivme olduğundan söz eden Bowen, “Elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını beşte birden üçte bire çıkarmamız gerekiyor. Bu yalnızca gezegenimiz için yararlı olmakla kalmaz; ülkelerin enerji güvenliğini güçlendirir, emisyonları azaltır ve haneleri dalgalı faturalardan ve fiyat şoklarından daha iyi korumamıza yardımcı olur” diye konuştu.
Finansman sorununa da değinen Müzakereler Başkanı, güvenilir enerji dönüşümü ve uyum planlarına sahip pek çok ülkenin, bu planları hayata geçirmek için gereken hız, ölçek veya koşullarda finansmana erişemediğini belirtti: “İklim finansmanına en çok ihtiyaç duyan ülkeler, ondan en az faydalananlar oluyor. Finansmana erişimi daha hızlı ve daha basit hale getirmeliyiz. Proje havuzlarını güçlendirmeliyiz. Kamu ve özel sektör yatırımlarını birlikte harekete geçirmeliyiz. Ve iklim finansmanının ülkelere ve topluluklara tam ihtiyaç duydukları anda ulaşmasını sağlamalıyız.”
Gündemde 160’tan fazla başlık olduğunu belirten Bowen, “Bu yıl boyunca Taraflarla gerçekleştirdiğimiz kapsamlı istişarelerin ardından, Başkan Kurum ve ben, COP31 için Başkanlıkların öncülük ettiği, Tarafların yönlendirdiği bir kararı hayata geçirme konusunda mutabık kaldık. Bu karara Başkanlıklar öncülük edecek; ancak karar Taraflarca sahiplenilmeli ve yönlendirilmeli. Böylece ulusal koşullara saygı gösterilmesi ve bu kritik küresel dönemin gereklerine yanıt verilmesi güvence altına alınacak. Bunu hep birlikte, sıfırdan inşa edeceğiz” diye konuştu.
