Kadınların Sesi COP31’in Merkezinde Olsun!  

COP31’de lanse etmek için yayımladığı bilgi notunu bir basın toplantısı ile duyuran UN Women (BM Kadın Birimi), iklim krizinin temelde bir eşitsizlik krizi olduğunu belirterek, dünyada 1,5 milyar kadın ve kız çocuğunun yaratmadıkları bir krizin yükünü taşıdıklarına dikkat çekti. Toplantıda, COP31’in başarısının toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadın haklarının önemini kabul etmekten, taahhütleri uygulamaya geçmekle mümkün olabileceği vurgulandı.

Sibel BÜLAY, [email protected]

UN Women, COP31’de lanse etmek için yayımladığı bilgi notunu bir basın toplantısı ile duyurdu. İklim krizinin yalnızca bir çevre krizi olmadığını belirten UN Women Delegasyon Başkanı Sarah Hendriks, “Dünyanın, Paris Anlaşması’nın belirlediği 1,5 derece sınırını aşacağı öngörülürken, bu temelde bir eşitsizlik krizi. Bu eşitsizlikler, iklim değişikliğine kimin yol açtığını, sonuçlarından kimin zarar gördüğünü ve çözümlerden kimin yararlandığını belirliyor” dedi.

1,5 milyar kadın ve kız çocuğunun iklim kriziyle en çok karşı karşıya kalan bölgelerde yaşadıklarını vurgulayan Hendriks, şunları söyledi: “Bu bölgeler, derin toplumsal cinsiyet eşitsizliğiyle de kesişiyor. Aynı zamanda aşırı şiddetin, giderek derinleşen yoksulluğun ve ücretsiz bakım emeğinin yaygın olduğu yerler. Karbon yoğun kalkınmadan en çok yararlananlar zengin elitler oldu ve zenginlik de ezici ölçüde erkeklerin elinde toplanmış durumda. En büyük zararı görenlerse soruna en az etkisi olanlar, özellikle kadınlar ve kız çocukları. Kadınların ve kız çocuklarının, yaratmadıkları bir krizin yükünü taşımaya devam etmemeleri için hükümetlerin üç konuda hemen harekete geçmeleri, kararlı ve bilinçli davranmaları gerekiyor.”

Sarah Hendriks, yaptığı konuşmada UN Women’ın konuyla ilgili belirlediği üç önceliği şu şekilde anlattı:

“Bakımın iklim altyapısı olarak ele alınması. Bakım konusu sosyal koruma, sağlık hizmetleri, su ve sanitasyonu içeriyor. Hane halkları ve topluluklar iklim şoklarını bu sistemler aracılığıyla karşılıyor fakat bu sistemler ne uyum planlaması ne de finansmanda ele alınıyor. Su kıtlaşınca, afetler temel hizmetleri yok edince veya ailede biri hastalanınca bu maliyetleri ezici ölçüde evdeki kadınlar üstleniyorlar. Ve bunu ücretsiz bakım emeği yoluyla yapıyorlar. Bakıma, sosyal korumaya ve becerilere doğru yatırımlar yapıldığında kadınlara 2035’e kadar yaklaşık 68 milyon ek yeşil iş imkanları açılıyor. Aynı zamanda cinsiyet eşitsizlikleri azaltılıyor. Böylece hem iklim dayanıklılığı güçlendirilmiş hem de üçlü kazanç elde edilmiş oluyor: Kadınlar için açılan iş imkanları; çevresel sürdürülebilirlik ve daha güçlü bir iklim altyapısı ve dayanıklılık. Adil dönüşüm dediğimiz şey bu.

Toplumsal cinsiyet eşitliği taahhütlerinin somut iklim eylemine dönüştürülmesi. 100 ülkeden 73’ü, ulusal iklim planlarında kadınların ve kız çocuklarının karşı karşıya oldukları özgül riskleri kabul ediyor ama bu konuda harekete geçtiği anlamına gelmiyor. 35 ülke, ulusal olarak belirlenmiş katkılarında (NDC) toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin kapsamlı taahhütlerde bulunuyor. 19 ülke kadınlara ve kız çocuklarına yönelik şiddeti ismen ele alıyor. 18 ülke toplumsal cinsiyete duyarlı bütçelemeyi taahhüt ediyor ama taahhütleri takip edecek göstergelere sahip ülkeler ise dörtte birinden az. Ne yazık ki taahhütler ve uygulama arasındaki fark çok büyük. Hükümetlerin toplumsal cinsiyet eşitliğini iklim planlamasının merkezine koyması; taahhütlerin kaynaklarla desteklenmesi; kadın ve feminist örgütlerin iklim kararlarında anlamlı bir söz sahibi olması gerekiyor. Belém Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı bu farkı kapatmak için yeni bir ivme sağlıyor.

İklim finansmanının iklim adaletini sağlayacak şekilde dönüştürülmesi. Gelişmekte olan ülkelere yönelik uluslararası iklim finansmanı 2024’te yalnızca 137 milyar dolara ulaştı. Bu miktar ihtiyacın çok altında olduğu gibi, %70’i kredi olarak verildiğinden, zaten sürdürülemez olan borç yüklerine ekleniyor. Bütçeye yüklenen borç ödemeleri de sağlık, bakım ve sosyal koruma gibi harcamaların kesilmesine neden olarak kadınların geçim kaynaklarını ve haklarını zayıflatıyor. İklim adaleti, iklim finansmanının önemli ölçüde artırılması ve kaynakların yeniden dağıtımını, ön saflarındaki kadınlara ve topluluklara ulaşmasının sağlanmasını gerektiriyor.”

“Hükümetler, İklim Çöküşünü Körükleyen Sistemleri Değiştirmeye Hazır mı?”

Hendriks, “Asıl soru, hükümetler iklim çöküşünü körükleyen, kadınlara ve kız çocuklarına yönelik eşitsizliği sürdüren sistemleri değiştirmeye hazır mı?” sorunu sordu.

UN Women’in, liderlere toplumsal cinsiyet eşitliğini ve kadın haklarını iklim eyleminin tam merkezine koymaları çağrısını yapmak için COP31’de bulunduğunu belirten Hendriks, “Hükümetlere, insanı ve gezegeni kârın önüne koyan, herkes için dayanıklılık inşa eden ve toplumsal cinsiyet eşitliğini ilerleten ekonomilere doğru adım atma çağrısı yapmak için buradayız. Bu da kadınlara ve kız çocuklarına, özellikle de onların örgütlerine, yani iklim krizine müdahalede çoğu zaman ön safta yer alan kadın liderliğindeki örgütlere ulaşan, toplumsal cinsiyete duyarlı iklim finansmanı sağlamak demek. Toplumsal cinsiyet açısından adil bir dönüşümü ilerletebilecek ve iklim krizi derinleştikçe kadınlara ve kız çocuklarına yönelik şiddet risklerini ele alabilecek, toplumsal cinsiyete duyarlı iklim finansmanı sağlamak demek. Belém Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı’nın uygulanması gerektiğine kesinlikle inanıyoruz. Hem de hemen uygulanması ve tam olarak finanse edilmesi gerekiyor ki bu siyasi taahhütler, iklim krizinin ön saflarındaki kadınlar ve kız çocukları için gerçek değişime dönüşebilsin” diye konuştu.

“İklim Kırılganlığı Eşitsiz Toplumsal ve Ekonomik Güç Tarafından Şekilleniyor”

Politika Danışmanı-Araştırma ve Veri Birimi Müdür Yardımcısı Laura Turquet ise yaptığı konuşmada, “Bugün sunduğumuz yeni kanıtlardan bazılarını aktarmak ve bunların politika yapıcıların iklim değişikliğini ele alış biçimine neden meydan okuduğunu açıklamak istiyorum” ifadelerini kullandı. Turquet, analiz hakkında şu değerlendirmelerde bulundu:

“Birincisi, iklim tehlikelerine maruziyet hikayenin yalnızca bir parçası. Analizimize göre 5,8 milyar insan, iklimle ilgili ve jeofizik tehlikelere yüksek düzeyde maruz kalan ülkelerde yaşıyor. Tahmin edeceğiniz gibi bunların yaklaşık yarısı kadınlar ve kız çocukları. Ancak maruziyet tek başına kırılganlığı belirlemiyor. Önemli olan, iklim tehlikelerinin gelir, geçim kaynakları, haklar ve kaynaklara erişimdeki mevcut eşitsizliklerle nasıl etkileşime girdiği. Bu, iklim sıcak noktalarında yaşayan en az 1,5 milyar kadın ve kız çocuğunun tehlikelere, güvencesiz geçim kaynakları ve derin toplumsal cinsiyet eşitsizlikleriyle çarpıştığı ve etkileşime girdiği yerler. Bahsedilen bölgelerde insanlar yağmura dayalı tarıma bağımlı ve bir nehrin taşkın ovasında yaşıyor ve sel tehlikesine yüksek düzeyde maruz kalıyor olabilirler.  Bir selden sonra erkek tarımsal geçim kaynağından ayrılıp farklı bir ücretli işe geçebilirken, kadın ise ücretsiz tarımsal aile emeğine tümüyle bağımlı kalabiliyor. Muhtemelen selden etkilenmiş aile üyelerine de bakıyordur. Bu bulgular, iklim kırılganlığının yalnızca coğrafyaya bağlı olmadığını gösteriyor. Eşitsiz toplumsal ve ekonomik güç tarafından şekilleniyor.

İkinci olarak, yeşil dönüşüm. Bu yıl COP31’de adil dönüşüm üzerine çokça tartışma var. Ülkelerin toplumsal cinsiyet açısından adil bir yeşil dönüşümü desteklemek için neler yapmaları gerektiğine bakan bir modelleme çalışması yaptık. 70 ülkenin analizine dayanarak şunu bulduk: Doğrudan ve bilinçli bir politika müdahalesi olmadan, temel karbonsuzlaşma senaryosunda yeni yeşil işlerin %2’sinden azı kadınlara ulaşıyor. Ardından da karbonsuzlaşma senaryosunda alternatif bir model geliştirdik. Bu senaryoda küresel ekonomi 2050’ye kadar 4,7 trilyon dolarlık net kümülatif getiri sağlayabilir. Gelişmekte olan ülkelerin bunu başarabilmesi için çok daha fazla iklim finansmanına ihtiyacı olacak. Toplumsal cinsiyet politikası ve iklim eylemi birbirleriyle yarışan hedefler değil. Doğru politikalarla birbirlerini güçlendirebilir.

Kadınlar kalkınmanın ve çevreyi savunmanın ön saflarında yer alıyor ama giderek daha ölümcül bir bedel ödüyorlar. Dünyanın dört bir yanında kadın, çevre ve insan hakları savunucuları yıkıcı sanayilere karşı duruyorlar. Yanı sıra ekosistemleri koruyor, topluluklarının haklarını ve geçim kaynaklarını savunuyorlar. Ama bunu giderek düşmanca bir siyasi ortamda yapıyorlar. Toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik tepki, iklim eylemini engelleme çabalarıyla birleşiyor. Sivil alan daraldıkça yerleşik ekonomik ve siyasi çıkarlara meydan okuyan kadınlar tacize, yıldırmaya, suç haline getirilmeye ve giderek daha ölümcül şiddete maruz kalıyorlar.

2015 ile 2025 arasında Birleşmiş Milletler, 123 ülkede 751’i kadın olmak üzere yaklaşık 6 bin insan hakları savunucusunun öldürüldüğünü belgeledi. Kadın savunucuların öldürülmesi, genel olarak savunucuların öldürülmesinden daha hızlı artıyor: 2015 ile 2025 arasında %66 arttı. Bu kadınlar yalnızca iklim krizinin kurbanları değiller. Onu yürüten eşitsiz sistemleri dönüştürme mücadelesine önderlik ediyorlar. Ne var ki cesaretleri şiddetle, baskıyla ve ölümle karşılanıyor. Bu nedenle kadın çevre savunucularını korumak, sivil alanı güvence altına almak ve feminist ve çevre hareketlerine sürekli destek sağlamak, iklim adaletine ulaşmak için şart. Kadınlar iklim krizine çözümler de üretiyorlar ama bu çabalar çoğu zaman yeterince finanse edilmiyor, hak ettikleri değeri görmüyor ve onlara önderlik eden kadınlar çoğu zaman karar alma süreçlerinin dışında bırakılıyor. Dolayısıyla dönüştürücü değişim, iklim krizini yürüten kaynak ve güç dağılımındaki eşitsizliğe meydan okumayı gerektiriyor. Bu değişimi mümkün kılacak kolektif gücü inşa etmeyi de gerektiriyor.”

Konuşmada tekrar söz alan Sarah Hendriks, COP31’de başarının, toplumsal cinsiyet eşitliğinin ve kadın haklarının önemini kabul etmekten uygulamaya geçmek anlamına geldiğini belirtti.

Hendriks, COP31’de görmeyi istedikleri dört somut sonucu şu sözlerle ifade etti: “Birincisi, adil dönüşüm mekanizmasının toplumsal cinsiyete duyarlı biçimde işler hale getirilmesi. Bununla şunu kastediyorum: Kadınlar bakımla ve anlamlı katılımla dönüşümden yararlanabilsin ve ona önderlik edebilsin, kadınların anlamlı sesi bunun merkezinde olsun. İkincisi, geçen yıl Belém’de Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı’nın kabul edilmesine çok sevinmiştik. Bu büyük ve tarihi bir dönüm noktasıydı. COP31’de hükümetlerin, Belém Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı’nın arkasına gerçek bir finansman desteği sağladığını görmek istiyoruz. Öngörülebilir ve erişilebilir kaynakları olmayan bir plan, eylem planında ana hatlarıyla belirtilen hedefi sahada kadınlar ve kız çocukları için anlamlı biçimlerde hayata geçiremez. Üçüncüsü, iklim finansmanında toplumsal cinsiyete duyarlılığın kesinlikle artmasını ve bunun kadınlara, kadınların önceliklerine ve sahadaki kadın örgütlerine ulaşmasını istiyoruz. Bu da hibe temelli ve yüksek derecede imtiyazlı finansman yoluyla olmalı. Dördüncüsü, kadınların eşit ve anlamlı karar alma gücüne sahip olmasını istiyoruz. Bu hem ulusal iklim planlarında hem de iklim finansmanının tahsisinde kadınların söz hakkı açısından geçerli. Sonuçta COP31’deki asıl sınav, bu taahhütlerin iklim krizinin ön saflarındaki kadınlar ve kız çocukları için kaynaklara, haklara, fırsatlara ve daha güçlü bir karar alma gücüne dönüşüp dönüşmediğidir.”