EKOIQ
Her yıl 12 Mayıs tarihi Uluslararası Bitki Sağlığı Günü olarak kabul ediliyor. Gezegendeki yaşamın bitkilere bağlı olduğunu hatırlatan bu özel günün 2025 teması ise “Tek Sağlık Yaklaşımında Bitki Sağlığının Önemi” olarak belirlendi. Tema ile bitki sağlığının, gıda güvenliğinin temelini oluşturduğu; yanı sıra insan, hayvan ve çevre sağlığıyla da doğrudan bağlantılı olduğu vurgulanıyor.
Mart 2022’de Bolivya, Finlandiya, Pakistan, Filipinler, Tanzanya ve Zambiya ortak bir şekilde Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’na bitki sağlığına dikkat çeken bir gün önerisi sundu. BM ise oy birliğiyle 12 Mayıs tarihini Uluslararası Bitki Sağlığı Günü olarak kabul etti.
Tükettiğimiz gıdanın %80’i ve soluduğumuz oksijenin %98’i için bitkilere bağımlıyız. Dolayısıyla bu özel günle bitkilerin gezegenimizdeki tüm yaşamın yanı sıra ekosistem içindeki işlevleri, gıda güvenliğinin ve beslenmenin temelini oluşturmasının getirdiği önem hatırlatılarak öncelikle Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’ndan (SKA’lar) biri olan “Açlığa Son” vurgusu yapılıyor.
Bitki sağlığı, 2050 yılına kadar artan küresel nüfusu beslemek için gereken tarımın sürdürülebilir gelişimi açısından kilit öneme sahip. BM Gıda ve Tarım Örgütü’ne (FAO) göre her yıl, gıda ürünlerinin %40’a varan kısmı bitki zararlıları ve hastalıkları nedeniyle kaybediliyor. Bu durum tarıma zarar verirken artan dünya açlığını şiddetlendiriyor ve kırsal geçim kaynaklarını tehdit ediyor. Bitkileri ve bitki sağlığını korumak için izleme ve erken uyarı sistemlerini güçlendirmek ve çevreyi korurken bitkileri sağlıklı tutmak amacıyla zararlılara karşı sürdürülebilir bir yönetim modeli sağlamak da bu günün en önemli hedefleri arasında yer alıyor.
Ticarette Standartlara Uymak Önemli
Bitki zararlılarının yayılmasını önlemeye yönelik ilk büyük küresel uygulama 1993 yılında hayata geçirildi ve ticarette uygulanan Uluslararası Bitki Sağlığı Önlemleri Standartları (International Standards for Phytosanitary Measures – ISPM) kabul edildi. Nitekim son yıllarda uluslararası seyahat ve ticaret ile bitki zararlılarının ülkeler arası yayılması ve taşınması arasında güçlü bağlar bulunuyor. Her yıl 240 milyondan fazla konteyner, bitkisel ürünler de dahil olmak üzere malları taşıyarak ülkeler arasında hareket ediyor. Ayrıca, uluslararası ticaret sevkiyatlarının yaklaşık %80’i, zararlıların taşınması için bir yol sağlayan ahşap ambalaj malzemeleri içeriyor.
İstilacı zararlı türler, biyoçeşitlilik kaybının başlıca nedenlerinden biri ve gezegenimizi ayakta tutan hassas yaşam ağını tehdit ediyor. Yanı sıra iklim değişikliği nedeniyle de zararlılar ve hastalıklar artış gösteriyor. Pestisit gibi maddelerin kullanımı da tozlayıcılara, doğal zararlı düşmanlarına ve sağlıklı bir çevre için kritik olan diğer organizmalara zarar veriyor.
Sağlıksız Bitkilerin Etkisi Zincirleme
Uluslararası Bitki Sağlığı Günü’nün 2025 teması ise “Tek Sağlık Yaklaşımında Bitki Sağlığının Önemi” olarak belirlendi. İnsan sağlığı, hayvan sağlığı ve çevre sağlığının birbirine sıkı sıkıya bağlı olduğunu kabul eden disiplinler arası bir yaklaşım olan “tek sağlık”; sürdürülebilir kalkınma, iklim değişikliğiyle mücadele ve küresel sağlık güvenliği gibi büyük ölçekli hedefler için de temel bir araç olarak görülüyor.
2025 teması da bu yaklaşımdan yola çıkarak, zararlılarla enfekte olmuş bitkilerin, gıda tedarikinde olumsuz zincirleme etkilere yol açabileceğine dikkat çekmeye çalışıyor ve zararlı patojenler yoluyla bulaşan, hayvandan insana geçen hastalıkların salgınlarına neden olabileceğini hatırlatıyor. Yanı sıra pestisit kullandıkça zararlıların bu tür maddelere karşı direncinin arttığının da altı çiziliyor.
